شعر فارغُنی،

بلند و سرفرازوم، فارغونوم
 بی آبادونی اِت، تقدیم جونوم
 اَ تَشکِر تا دورونجو،چَکو آو گرم
 بَر و بوته ت همه وا نوم اخونوم
 ابوم آو تو قنات و خوشکت ای دوست
 ابوم شونه تو زلف و بوشکت ای دوست
 تو ای شیرین تر از شیرین، اکو امر
 تا از جا واگروم کوهسارت ای دوست
 خیالوم چون پرستو بال اگی تِن
 ازاسب راه وارت یال اگی تِن
 اَلَخشی بین کوه‌و دشت وصحرات
 تا از نرگس سراغ ِ یار اگی تن
 بخون‌و تیدر و نارمند‌و دهنه
 نظام آباد و شاهرو کشرخونه
 نسا، میمند، مزروٓ،بند،کوه اِت
 یه شا مقصود ابن تو دست بوهنه
 اگه گوشی اته بی نغمه چیدن
 اگه چشمی اته بی لاله دیدن
 مبند وا پمبه و دسمال طامع*
 که نامحرم اَبه، هیم در رسیدن
 اِترغَز باد اَ روی برف بوهنه
 بیا ناردونه مشت مشت دونه دونه
 طوم* اِشنی کاتغی که پای کبولین*
 بیار تا طعم اگی ظرف زمونه
 همیشه سوٓز موا دشت و در و باغ
 بیان تو دامنت، هرکه که بون یاغ
 که جِنگ جِنگو لتورِ عاشقونت
 دِهی چِغ رو سر ِ واگرد و هر تاغ
 یکی پیدا ابو، شادی اِزایی
 موکین از فارغونی،نو رونمایی
 پریزاد و پری،کانی نژادوم
 سُفال اومهه نشونی تا بخواهی
 اَس اَر پوشته ش،یه چند تا سنگ واگی
 اَ فَرغو گچ‌، اَ پای کوه رنگ واگی
 هَوورس از قامت تَشکر ابورّین
 تا بِی نوم ِ بلندش چنگ واگی
 طامع: طمع کار،زیاده خواه
 طوم:طعم
 ناتمام…
 ایرج جمشیدی۷ امرداد۹۹
شاهرود
 نام  شاهرود تداعی گر  شهرستانی است در استان سمنان کنونی  و ایالت قُهستان یا کومش قدیم اما شاهرود دیگری در مرزهای استان هرمزگان و در خطه فارغانات وجود دارد، سرزمینی با تنوع زیستی فراوان، آب و هوایی منحصر به فرد، آثار باستانی و جغرافیایی انسانی، گیاهی و جانوری اش به نحوی است که یادآور دیگر شاهرود ایران است. 
 برای اینکه شاهرود فارغانات را  تصور کنید، رودی بزرگ و شاهانه را بیاد بیاورید!
  آنگاه می شود سرزمینی را تصور کرد که در حاشیه این رود واقع شده است.
 وجود آب فراوان و خاک حاصلخیز  از عواملی هستند که می توان بر اساس وجود آنها تمدنی را نیز در کنار آن جست.
 شواهد موجود تاریخی و گمانه ها بر پایه دانش امروزین در شاهرود فارغانات، یعنی در حاشیه رود و در بطن منطقه، همچون ظروف سفالی و سنگی، سنگرهای نگهبانی و دخمه ها و مقابر باستانی یافته شده در آن منطقه،  گواه رونق این خطه در ازمنه گذشته است. 
 از طرفی سرزمینی چنینی با چنان قابلیتی، با وجود منابع آب فراوان در گذر زمان و بنا به تغییرات جوی دچار خشکسالی هایی شده که بستر رودخانه را در فرا دست منطقه، یعنی در دامنه ی رشته کوه تَشگرد و تپه های معروف به «مهرو نارمند» و «کم چاهو» دچار دگرگونی کرده است.  با رویش انواع بوته ها،درختچه ها،  گیاهان و درختان و فرو رفتن آب به درون زمین  مردم محلی بر آن داشته است برای  تامین آب مورد نیاز خود در فرودست به حفر قنواتی در عرض منطقه اقدام کنند.
   قنات شاهرود در اصطلاح قناتی نرینه است و در سال های آبسال دارای آبی پر و قابل توجه است.  
 دو رودخانه ی بزرگی که امروزه در موازات روستای شاهرود به هم می رسند از چهار دهانه ی طبیعی که بین  حوزه ی آبریز و آبخیز  کوه تشگرد و دامنه های آن واقع شده اند سیراب می شوند. 
 سه دهانه ی آن به رودخانه ی بزرگ  در شرق و تنها یک دهانه ی آن به رود غربی روستا که فاصله ی زیادی باهم ندارند، ریخته می شود.
 شایان ذکر است؛ رودخانه ی غربی روستا به دلیل سد سازی بر روی رودخانه ی نارمند، در این سال ها و در فصول بارندگی، کمتر آب و سیل در آن جریان می یابد.
 با این تفاسیر به دو دلیل عمده و نزدیکتر به ذهن، می توان به نام «شاهرود» به معنی رود بزرگ اعتماد و اکتفا کرد.
 ۱-سرزمینی دارای رودی بزرگ و شاهانه
 ۲-سرزمینی دارای قناتی بزرگ و شاهانه
 این متن براساس حافظه تاریخی مردم، طبیعت و شواهد موجود نوشته شده است.
 چنانچه افرادی نظر و مستنداتی دارند، خوشحال می شوم، مکتوب کرده یا از طریق فرستادن صدا  بشنوم و بر دانسته هایم اضافه کنم.
 تهیه و تنظیم: ایرج جمشیدی
 ۶ اردیبهشت ۹۹