فارغان- گویش

فارغان

یکی از شهرهای استان هرمزگان در جنوب ایران ودرشمال هرمزگان است

جمعیت فارغان در سال ۱۳۸۵، برابر با ۱۳٫۱۴۶ نفر بوده است. آخرین شمارش نفوس و مسکن مزبور به سال ۹۴ شهر فارغان ۸۶۰ خانوار و تعداد ۲۷۲۹ نفر شمارش شده است.

آخرین شمارش نفوس و مسکن مزبور به سال ۹۴ شهر فارغان ۸۶۰ خانوار و تعداد ۲۷۲۹ نفر شمارش شده‌است.

در۱۵ روستای فارغانات ۱۳۰۷۱ نفر و۳۷۶۶ خانوار در سال ۹۲ شمارش و در سامانه ثبت شده‌است

تقسیمات بخش فارغانات :
شهر: فارغان

روستاهای که با گویش فارغنی

میمند -نساِ – شاهرود – کش رودخانه – مزرعه – نظام آباد – رحیم آباد – نینوا – فارغان – نارمند – دهنه میمند – بخون – تیدر – بسته – سیرمند – راِئیز – سیاهک – شمیل – جائین – آشکارا – سردر – تلمرا – هماگ بالا و پایین – باغون – بندکوه شامل غارهای چهل گز- اشکات-ده مرشد- تولشی- فرغو – چاه میر – حوزه شرق فارغانات شامل حوزه غرب تارم زمین – سعادت آبادسیرو- سیروئیه- بن سیرو – سرچاهان – لایگزان – پتکوئیه – سید جوزر – برغنی – رفیع آباد – معدنوئیه تا قسمتی از احمدی تا سیاهوو برغنی، باباکوهی در آشکارا، بررود، پرعابدین (اولین محل احداث ایسگاه پلیس سایکس در جنوب برای کنترل راه‌های جنوب کشور) سرگلان، بناب،دق فینو،بندون، هشوکو،چاه میر،تی تنگ، جزارآباد. چاه مرغ – چاه لغون- درنجو- فرغو- می باشد.

مشاهر بزرگی از فارغانات  ، که شامل همه اقشار کشاورز وصنعتگر  دامدار هست.

 هنر – شاعر، نوحه خوان،  تعزیه خوان،نقاش نویسنده  ورزشکارخواننده نوازنده وهنر باغبانی هنر زندگی،  برزن فارغانات ، از هرکوی و منزل خود پازلی بزرگ که تصویر فارغانات را در قاب بزرگ جامعه تمدن وشهر آِئینی هست.

خصوصیات مردمان این برزن مهمان نواز وخوش رویی با طبیعت بکرچشمه های جوشان ، آرامش این رحمت ایزدی  بهره می جویند.

عوامل بنیادین شکل گرفتن فرهنگ فارغانات را می‌توان در امپراتوری پارسیان از  دوران کهن پرکانی ها تا اوتیان تا یورش و کشتار مغول تا صفویان جستجو کرد.

برای شناخت فرهنگ فارغانات باید به شهرهای  که در پیرامون فارغانات هستند نیز دید.  همگی کم یا زیاد گوشه‌ای از فرهنگ ایران را به ارث برده‌اند اما درفارغانات بصورت کلی همه آئین های باستانی کهن ودیرینه امامدرنیته در این برزن جای گرفته با بازی هلل مشو برای بارش باران ، ابنیه های بسیار کهن، دخمه های دیرینه ( خرفت خانه) وصنعت وپیشه وری در این برزن ماندگار وخودنمای در تاریخ  کهن راهی برای دیده شدن می پیماید.

مطالب:
الف-تاریخ
ب-فرهنگ وهنر
ج- محیط زیست
د- ابنیه

تاریخ

جغرافیایی تاریخی فارغانات وسیرمند وتارم زمینبا نگریستن به طبیعت – زیست – ابنیه -تاریخ وتمدن، فرهنگ رسم ورسوم مردم فارغانات، این موضوع را برای ما بیان میکند که این برزن دارای تمدن وفرهنگ غنی است .

بنابراین همه سعی وتلاش نمودیم که کلید رمز این تمدن را پیدا کنیم.

چون اکثرقریب به اتفاق پژوهشگران که درزمینه جغرافیایی فارغانات آشنایی ندارند.

به این علت است.

که تاکنون مطلبی درخصوص این منطقه پرآوازه تحقیق ومطالبی در خور  وجایگاه این برزن به نگارش نیامده است.

واین مقاله کوتا را نوشتم تا به تصویربکشم حدود وتاریخ فارغانات ازهمه نظر با طبیعت زیبا وزیست وابنیه وتاریخ.

تاریخ فارغانات از شروع  بشرتا کنون

بنابراین اگر برگردیم به حمله ات وحشیانه آشوریان به ایران، ستم های که ایرانیان درهر چند سال متحمل می شدند. 

بنا به تحقیقات دانشمندان، آن دوران هوای فلات ایران معتدل تر دریاچه هامون بزرگتر در تمام طول زمستان بارندگی وفراوانی آذوقه وخوراک، محلی وبستر مناسب در (فارغانات ) برای زندگی محیابود.  

درکناره دریاچه سیلک کاشان اولین تمدن توسط رودابه(ملکه ایران) برقرار بود .

اگر در دهنه میمند، پاچزاک،صورتک در سیرمند،اشکفت چهل گزی، دخمه (خرفت خانه)  در جنوب وشمال فارغانات سیرو وجائین وتارم و…..

درضلع شرق فارغانات در نزدیکترین تمدن تپه یحیی صوغان که کارشناسان وپژوهشگران به یافته های دیرینه وکهن دست پیدا کرده فاصله ای ندارد.

  از جمله کناره کوه  تشگرد محل وآثار حیات انسان اولیه به وضوع مشاهده می شود.

همانطوریکه وجود انسان اولیه در کوههای زاکرس قدامت چهل هزارساله دارد.

از نحوه چیدمان سنگهای بزرگ و تراشیدن کوه شاه شکن برای اسکان انسان در این محلها(بخوان) مشهود است .

انسان بر اثر خشک سالی متعدد وخشک شدن دریاچه ها کوچ واسکان ایرانیان به واسطه محل زندگی بهتر ووسعت بخشیدن ویادآوری روحیه مداروتساهل؛که خصیصه ایرانیان بوده و هست تعدای به شمال ایران وتعدادی کناره دریاچه هامون زیست نموده.

پس از رونق گرفت وایجاد یک جانشینی وامرار معاش با فرهنگ معتدل وغنی واما حوادثی مانند حمله آشوریان در هر چند وقت ایرانیان بران شدند که چند ایل وتمدن بزرگ به سرعت وسهولت نظام اجتماعی واداری ایرانیان با جان ودل پذیرفته ، متحد شده و در یک حمله  بزرگ توسط ستوران بیابانگردان دشت های آسیایی مرکزی ومادها که با یک جا نشینی، امپراطوری آشور  که هر چند سال بصورت وحشیانه شهرهای ایران را مورد دستبرد ودر می نوردید، و دست به کشتار می زدند رااز صحنه روزگار محو نموده.

 بنابراین این نخستین حکومت اتحاد سرزمین مادها وپارس ها که سرانجام آن شروع  حکومت هخامنشیان توسط کوروش کبیر(۶۵۰ تا۶۰۰،ق م) عصر نوین برای باستان ایرانیان بوجود میاورد. پس از کشورگشایی توسط کوروش نخست بعد از۶۰۰ ق-م تا  پادشاهی کمبوجیه اول، تا داریوش اول مهرماه (۵۲۲الی۴۸۶ق-م )از آفریقا وسکاهای(خود تی ز)و(سک تیه ئیه پر)کناره(دریا یه ئه) ومنطقه زرنگ با نژادهای که در منطقه فارغانات (پری کانی)بطرف شرق ایران از (فارغانات) تا رود سندکه پتکیه های (افغانهای کنونی)و حبشی های آسیایی بوده .

در کتاب جغرافیایی اداری هخامنشیان میخوانیم  شکل ونژاد هنوزهم خوانی دارد، مانند سفید پوست چشم رنگی وسیاه چهره با موهای صاف ومجعد و نوع زندگی وآداب ورسوم آنان خود  به راحتی گواه براین ادعا است.

اگر نگاهی به کتاب تاریخی جغرافیایی اداری هخامنشیان صفحه۱۱۰که برگرفته از کتاب (هفتم؛فقره۶۸ هرودوت )می باشد بیندازیم .

میگوید: اسم دوقوم قومی که درفرهنگ جغرافیایی هرودوت مشترکان در ناحیه مالیاتی شماره۱۷اقامت دارند،پری کانی های جنوب وحبشی های آسیایی، در هیچ فهرست های رسمی هخامنشیان نیامده است،هرودوت در شرح آرایش جنگی سپاه اعزامی خشایار شاه به آتن نیزاین دو قوم را با یک دیگرمربوط نمی سازداینجاپری کانی هاهمان سازوبرگ وتجهیزات پکتیه ها بکار می برند.

اما واحدی نظامی آنها مستقل بوده واز خود فرمانده دارند.

یعنی دواسم پری کانی ها (فارغان)همان مکان فرغان(فارغان) واقع در کنار کوه (فرغون) درشمال بندرعباس، همانگونه که دیدیم.

(هرودوت صفحات بالا،۶۹—۷۰) گواه است که پری کانی ها

(فارغان)

جنوبی همسایه دیوار به دیوار مشرق اوتیان ها (یاتوئیه) تارم بودند حد آنها جنوب،وجنوب شرقی کرمان وبخش غربی مکران بوده اند. ازولایت پری کانی ها تاسند،بایدسرزمین حبشی های آسیایی بوده باشد.

در کتاب جغرافیایی اداری هخامنشیان آمده است که این :منطقه بنا به گفته (هرودوت،کتاب هفتم فقره۶۴وفقره۶۱) سه مشخصه بارز پری کانی(فارغانی)

۱-البسه(پوشش لباس)

۲-سازبرگ نظامی

۳-کلاه نمدی نرم که البسه نظامی مادها عبارت بود

ازشلواروخنجرآویخته از کمرکه تا روی ران راست قرار میگرفت وکمانی بزرگ داشته هرودوت اضافه میکند که لباس پارسه ها به هنگام خدمت نظامی،لباس مادها که کمتر دست پاگیر بوده میپوشیدند اما بجای کلاه سربند که سرپوش سنتی آنها بوده.

که شرح دقیق آن مطابق است با نقش برجسته تخت جمشید که این قوم  به علت بنیان گذار شاهنشاهی هخامنشیان معاف از هرگونه مالیات بوده.

اقوام در جنوب کرمان در زمان باستان (هخامنشیان)  چهاراقوام مهم ایرانیان  که در جنوب کرمان در تاریخ هرودوت امده است پری کانی ها(فارغان)یاتوئیه تارم،ماچیه واسکرئیه دشت های شمالی فارغانات،که مناطقی ازاردلان ودر آذربایجان ونواحی ودورترشمال وشمال غربی حوضه های سفلی رود ارس وکور سکنی گزیده انداز(ارنولدتوین بی جغرافیای اداری هخامنشیان صفحه۷۴) این قبایل از نسلی واحد بوده اند(نک،تاران،یوتائیان در باکتریا وهندوستان؛صفحات۴تا۲۹۲)در مورد دستگیری واقوام به صراحت بیان شده است.

چیش وپیش (تقریبا۶۴۰-۶۷۵)قلمرووحکومت هخامنشیان پارسواش وانشان تمام گروه های اقوام جنوب ایران که در انسوی عیلام سکنی داشته یعنی سرزمینهای که بعدها با اسم فارس ولارستان وکرمان وفارغانات معروف شدو وسعتی بسیار فوق العاده وچشمگیریافت(نک کامرون،ماخذنقل شده،صفحه۱۶۱)چیش وپیش در جنگ بزرگ وچشم گیری میان عیلام وآشور،تلفات بسیارسنگین واز ضعف آشوریان که بیست پنج سال ادامه داشته وقلمرو واستعکامات میان فرزند بزرگترش واریارمنه تقسیم کرد(۶۰۰-۶۴۰ق-م) ادمه صفحه موقعیت جغرافیایی جنگ وهه یزداته مگوشی با سردار داریوش کبیربنام ارته وردیه  فارغانات  (تارم وفارغان) وهه یزداته مگوشی(مغی) در فارغانات وتارم که در پارس بر داریوش شورید وخود رابردیای (دومین بردیای دروغین) سپاه داریوش به فرماندهی ارته وردیه اورا شکست ودستگیر نمود.

موقعیت جغرافیائی دوولایت یاتوئیه(اوتوئیه)ومکه(میکوی)را میتوان به گونه ای تقریبی،مشخص کردِDP)،۴۰)  (نقل ازسنگ نبشته بیستون بند۴۴)شهرزادگاه وه یزداته ،(تاروا) Taravaاسم خود رابعدهابه (طارم) وتارم شهری در مرز شرقی لارستان،  داده است توضیح اینکه تارم  درغرب فارغان قرار دارد، وه یزداته در کوه (kauga)به نام پرگه(parga) آخرین نبردرا این جا باید یکی از دوشهردوقلوی موسم به برک burk-که کوهی چون کوهان شتر می نموده است.

 فرگ که در مجاورت خودقلعه ای داشته باشد این شهر هنوز خلفای عباسی پا بر جا بودا(DP،بند۴۰-۴۱-۴۳-۴۲) ولشکرداریوش شاه به فرماندهی ارته وردیه همه لشکریان وه یزداته را اسیر ومحل این اتفاق در کنار کوه (فرغون)فارغون صورت گرفته.

فرهنگ وهنر

در مجموع می‌توان عناصر فرهنگی فارغانات را که فراتر از مرزهای شهری است نگریست

۱- زبان وگویش اصیل ایرانی

۲-بجا اوردن مراسیم دینی ،مذهب شیعه ودیندار معتقد به ولایت فقیه

۲- جشن‌های ملی از جمله نوروز،عید مبعث، عید غدیر خم وعید فطر

۳- دین اسلام  به ویژه مذهب تشیع

۴- فلسفه(مکتب های قدیمی)

۵- آیین‌های قدیمی برای باران شامل وبازی های قدیمی مانند (هل ل مشو)

۶- هنر ایرانی (ادبیات خالص ایرانی ،شعر،ادب وهنر ورواج تعزیه خوانی )

۷- فرهنگ‌های محلی اقوام ایرانی

۸- مدرنیته شامل کشاورزی تلفن واب وبرق

۹- گیتا شناسی شامل طبیعت بکر  بلند ترین کوه استان تشگرد ۳۲۶۸ متر وگونه های دختی دربخش طبیعت

علاقه مند به تاریخ وتمدن ازجمله شهر آئینی، صنعت وپیشه وری دیرینه وکهن فارغان، منتظر نظرات وپیشنهادات شما هستم

اگه بچه تب شکی شاگو جونش با آب قلیون اشورین خب اشبو.( اگر کودک تب داشته باشه با آب قلیون تبش پائین میاد)
اگه پشه شل اتوی خونه ابو مهمون ایا
(اگر پشه که نمیتونه پرواز کنه علامت امدن مهمان هست)
– اگه کسی زردی اشگه اگو شپوست اکنین
(پوست کردن بیماران زردی میگرفت انجام میدادن)
تو بهار اگه ابر از سمت قبله بیا بارون ابو
( درفصل بهار ابرهای سمت قبله باران زا بودند)
– وقتی کسی از تشییح جنازه آومد خونه یه مشت ریگ شیا توپراسه شرخت شاگو خوبنن.
( کسی از بهشت زهرا برمیگشت چند دانه ریگ در حیاط میریخت)
– بزکه اسهال شگه (ریک شزه)پارچه قرمزوردمش شابست که خوب ابو

(اگر گوسفند مریض می شد اسهال میگرفت پارچه قرمز به دمب آن می بستند)
*وقتی زوجی نوزاد از دست شاده ومدت ازش نگذشتبو افرفتن به خونه زوجی که زن حامله بو اول ورودش ناخن شست پای زوج جلو درب پراسه تو کاسه روغن شازه و ای کار نحسی از اوخانواده دور شاکی
– شا گو گوکوت باید چند صبح زود شمالن نونم به سگ باید ادی تا خوب ابو( اگر گاو مریض میشد باید صبح زود ماساژ بدهند و به سگ هم خوراک تا حال گاو خوب بشود)

– اگه شو بز یا میش کسی نیومد خونه گم ابوستا شاگو برین حصار شکونین تا گرکش نخو
( اگر گوسفند در بیابان بود دعای حصار کردن با گره زدن پارچه از دست گرگ یا جانور وحشی در امان میماند)

– روز جمعه ناخونت اگی که برکت ایاری
( نظافت وگرفتن ناخن در شب خوش یوم بوده )
– اگه پیش جارو ور دختی شخو شاگو بختش بسته ابو
( اگر شاخه جارو به دختری میخورد خوش یوم نبود)

– وقتی چیزی اگم ابو اگون بخت دخت شیطون ابندین تا پیدا ابو

( وقتی چیزی گم میشد باید دعای بستن بخت دختر شیطان بگیری تا شی پیدا بشه)
– اگو داماد باید دست روسرش پسو اکشی تا ازدواج اکو
(داماد اگر بر سر پسر ها بکشدزوتر ازدواج میکنند)
– اگه زنی حامله نی بوسات شاگو شکم بند شوکین برین براش دعااگیرین
(اگر خانمی حامله نمیشد میگفتن باید دعا بنویسند)
– اگون وقتی داماد از سر او ایارن سوار اسبن پس اجلوش آلن اگون تا پس اگیرش بیا(در رسمی در مراسم عروسی هست که اگر پسر جلو داماد بشیند اولین فرزند پسر خواهد بود)
– هرکه چیزی شگم اکی شاگو برین رو شانه نگاه اکنین
( گم کردن کالاونگاه کردن درشانه از این قرار هست گوسفند قربانی عید ”قربان” وسوراخ کردن استخوان کتف گوسفند قربانی، نوزاد درآن شیر میخورده ودرون شانه از آینده وگذشته میدید)
– غذای مراسم ختم نخورن بعضی اگون مریض ابیم.
( خوراک مراسم ختم بعضی نمیخورند چون مریض میشن)
– کله خر توباغ سرچوب شاکی تا باغشوچشم نخو( اسکلت کله خر در باغ به چوب میزدند تا از حسادت دور بماند)
– نالش بزرنجن ولی مال میش گنجن ( ناله بز رنج هست ولی ناله میش گنج هست)
– اگوآوزیربرنج به بچه مده که شل ابو ( آب زیر برنج به بچه بدیم پلو شل میشه)
– وقتی کسی چیزی برات اشیا ظرفش مشور چون دست و دلش شسته ابو
( اگر کسی چیز برات اورد ظرفش نشور که از شما زده میشه)
– شنبه چیزی از خونه بیرون نیکنن،
اگون تا آخر هفته اشو
(اول روز هفته از خونه چیزی به کسی ندید)
– شو چیز سفیدی از خونه بیرون مدین
( شب چیز سفید به کسی از خونه ندهید)
– اگون شنبه مرده دفن مکنین
( دفن کردن مهمان خوش یوم نیست)
– قند از دهنت افتا تو چای اگون مهمون ایا
(افتادن قند از دهان نشانه ی از امدن مهمان هست)
– بلبل اخونی اگون مهمون ایا
( اگر بلبل بخواند مهمان میاد)
– اگه شو ستورک صدا اشکی اگون یکی امری
( صدای شغال خوش یوم نیست وخبر مرگ داره)
– به پشت نخواب که خوفتوک اروت افتی (به پشت نخوابیم بختک ازیت میکنه)
– شبها ناخن کوتاه نکنین
(کوتا کردن ناخن در شب خوش یوم نیست)
– وقتی کسی صبر اشزه چند دقیقه صبر اکوه
( زمانی که صدای صبر بشنویم بایدچند دقیقه بعد به کارادامه بدهیم)
– موی جلوی سر خوشو راه اشکشی توجبین مهمان ایا ( اگر چند تار مو تو پیشونی بیاد مهمان میاد)
– اگه ستاره سوخت اگون یکی از دنیا رفت
(دیدن شهاب سنگ یعنی یک نفر میمیرد)
– باجارو به بچه مزه دزد ابو
( با جاروی روفت روب بچه را کتک نزن که دزد میشه)

– زیر سفر خوراک جارو مزه برکت اشو از خونه
( زیر سفره جارو نکن برکت از خونه میره)
– پنتک رو استکان چایی اگن مهمون ایا ( تفاله چای بالا دیده بشه مهمان میاد)
– موقع خمیر کردن برای نان اگه خمیر از دست اپری مهمون ایا
( درموقع خمیر اگر زره خمیر پرت بشه مهمان میاد )
– توله اگه صدا اشدا دمپایی برعکس بعلی زوزش قطع ابو
( اگر شغال تو بیابان وصحرا خیلی صدا میدن کفش برعکس بزاری نمیخونه)
– اگه بی حوصلیم اگون حتما شوا کسی بیا خستگیش آرو مو افتان ( اگر روز بیخود خسته وبی حوصله هستیم مهمانی عزیز میخواد بیاد)
– اگه کفشت روی هم سوار ابو همیشه کارت گره اخو
( کفش ها روهم بیفته روز خوبی نداری)
– داخل کفش مهمان اگرنمک ارز اشو
(اگر داخل کفش مهمان که خوشت نمیاد نمک بریزی میره)
– مرده اگه پا رو پا اگردونی یکی با خوش ابه
( میت اگر پاهش روهم بیفته بداقبالی میاد)
– اگه همراه مرده قفل بلی کسی همراه خوش نیبه
(گزاشتن قفل در قبر خوش یومن است)

– چادرت اگه چپی اپوشی شوت دوتا زن اگی( خانم اگر چادربرعکس بپوشه همسرش ازدواج مجدد میکنه)
– اگه چشم چپت اپری خبر بد بهت ارسی(اگر زیر چشم چپ بپره خبری بهت میرسه)
– میگن اسم عقرب میری که پیداش ابو
(اسم این حشره ببری پیداش میشه)

– کف دستت جوش آده پول تگیر ایا( کف دست خارش بده یعنی پول ودارایی )
– سکسکه دی کسی اسمت اشبردن
( اگر سکسکه بزنی پشت سرت حرف میزنن)
– هرکی لای دندانش گشاد باشه پولدار میشه.
( افرادی که جلو دندانش فاصله داشت ان شخص خوبی بحساب می امد)
– اگه پروانه دور خونت اگردی مهمان ایاه ( اگر پروانه در حیاط خانه بیاد منتظر مهمان باش)
– زن زاعو تا چهل روز نباید تنها ابو
( قدیم زن زائو نبابد تا چهل روز تنها میزاشتند، این موضوع به افسانه ال زدگی و بعداز چهل روز نباید تنهامیشد بعد از گذشت این مدتی چهل روز می شستند )
– چاقو ور کمر داماد
(یک رسم کهن است که داماد چاقو یا خنجر بر کمر دارد نشانه اقتدار وبزرگی است)
– گه آب ارزن اگن روشناین
( آب ارزان نشانه روشنایی)
– شو پول از خونه در مکو
(شب پول از خانه بردن یعنی دارایی ازدست میدی)
بالای سر زن زاعو چاقو باید ابو
( برای دور کردن، افسانه ال زدگی زائو )
-وقتی خیلی کسلی اگن خسته ای کسی اروت افتان
( قراره مهمان یا آشنا نزدیک بیاد )
– او اجون گربه اریزی کسک یا گوترگ ازنی
(ریختن آب روی گربه کهیر)
گن گربه از جلوت رد ابو باید سکه اندازی ( دیدن گربه ناگهانی صدقه داره)
– وقتی کسی چیزی برات اشیا ظرفش مشور چون دست و دلش شسته ابو
( اگر کسی چیز برات اورد ظرفش نشور که از شما زده میشه)
– شنبه چیزی از خونه بیرون نیکنن،
اگون تا آخر هفته اشو
(اول روز هفته از خونه چیزی به کسی ندید)
– شو چیز سفیدی از خونه بیرون مدین
( شب چیز سفید به کسی از خونه ندهید)
– اگون شنبه مرده دفن مکنین
( دفن کردن مهمان خوش یوم نیست)
– قند از دهنت افتا تو چای اگون مهمون ایا
(افتادن قند از دهان نشانه ی از امدن مهمان هست)
– بلبل اخونی اگون مهمون ایا
( اگر بلبل بخواند مهمان میاد)
– اگه شو ستورک صدا اشکی اگون یکی امری
( صدای شغال خوش یوم نیست وخبر مرگ داره)
– به پشت نخواب که خوفتوک اروت افتی (به پشت نخوابیم بختک ازیت میکنه)
– شبها ناخن کوتاه نکنین
(کوتا کردن ناخن در شب خوش یوم نیست)
– وقتی کسی صبر اشزه چند دقیقه صبر اکوه
( زمانی که صدای صبر بشنویم بایدچند دقیقه بعد به کارادامه بدهیم)
– موی جلوی سر خوشو راه اشکشی توجبین مهمان ایا ( اگر چند تار مو تو پیشونی بیاد مهمان میاد)
– اگه ستاره سوخت اگون یکی از دنیا رفت
(دیدن شهاب سنگ یعنی یک نفر میمیرد)
– باجارو به بچه مزه دزد ابو
( با جاروی روفت روب بچه را کتک نزن که دزد میشه)

– زیر سفر خوراک جارو مزه برکت اشو از خونه
( زیر سفره جارو نکن برکت از خونه میره)
– پنتک رو استکان چایی اگن مهمون ایا ( تفاله چای بالا دیده بشه مهمان میاد)
– موقع خمیر کردن برای نان اگه خمیر از دست اپری مهمون ایا
( درموقع خمیر اگر زره خمیر پرت بشه مهمان میاد )
– توله اگه صدا اشدا دمپایی برعکس بعلی زوزش قطع ابو
( اگر شغال تو بیابان وصحرا خیلی صدا میدن کفش برعکس بزاری نمیخونه)
– اگه بی حوصلیم اگون حتما شوا کسی بیا خستگیش آرو مو افتان ( اگر روز بیخود خسته وبی حوصله هستیم مهمانی عزیز میخواد بیاد)
– اگه کفشت روی هم سوار ابو همیشه کارت گره اخو
( کفش ها روهم بیفته روز خوبی نداری)
– داخل کفش مهمان اگرنمک ارز اشو
(اگر داخل کفش مهمان که خوشت نمیاد نمک بریزی میره)
– مرده اگه پا رو پا اگردونی یکی با خوش ابه
( میت اگر پاهش روهم بیفته بداقبالی میاد)
– اگه همراه مرده قفل بلی کسی همراه خوش نیبه
(گزاشتن قفل در قبر خوش یومن است)

– چادرت اگه چپی اپوشی شوت دوتا زن اگی( خانم اگر چادربرعکس بپوشه همسرش ازدواج مجدد میکنه)
– اگه چشم چپت اپری خبر بد بهت ارسی(اگر زیر چشم چپ بپره خبری بهت میرسه)
– میگن اسم عقرب میری که پیداش ابو
(اسم این حشره ببری پیداش میشه)

– کف دستت جوش آده پول تگیر ایا( کف دست خارش بده یعنی پول ودارایی )
– سکسکه دی کسی اسمت اشبردن
( اگر سکسکه بزنی پشت سرت حرف میزنن)
– هرکی لای دندانش گشاد باشه پولدار میشه.
( افرادی که جلو دندانش فاصله داشت ان شخص خوبی بحساب می امد)
– اگه پروانه دور خونت اگردی مهمان ایاه ( اگر پروانه در حیاط خانه بیاد منتظر مهمان باش)
– زن زاعو تا چهل روز نباید تنها ابو
( قدیم زن زائو نبابد تا چهل روز تنها میزاشتند، این موضوع به افسانه ال زدگی و بعداز چهل روز نباید تنهامیشد بعد از گذشت این مدتی چهل روز می شستند )
– چاقو ور کمر داماد
(یک رسم کهن است که داماد چاقو یا خنجر بر کمر دارد نشانه اقتدار وبزرگی است)
– گه آب ارزن اگن روشناین
( آب ارزان نشانه روشنایی)
– شو پول از خونه در مکو
(شب پول از خانه بردن یعنی دارایی ازدست میدی)
بالای سر زن زاعو چاقو باید ابو
( برای دور کردن، افسانه ال زدگی زائو )
-وقتی خیلی کسلی اگن خسته ای کسی اروت افتان
( قراره مهمان یا آشنا نزدیک بیاد )
– او اجون گربه اریزی کسک یا گوترگ ازنی
(ریختن آب روی گربه کهیر)
گن گربه از جلوت رد ابو باید سکه اندازی ( دیدن گربه ناگهانی صدقه داره)
– وقتی کسی چیزی برات اشیا ظرفش مشور چون دست و دلش شسته ابو
( اگر کسی چیز برات اورد ظرفش نشور که از شما زده میشه)
– شنبه چیزی از خونه بیرون نیکنن،
اگون تا آخر هفته اشو
(اول روز هفته از خونه چیزی به کسی ندید که تا آخر هفته ادامه داره)
– شو چیز سفیدی از خونه بیرون مدین
( شب چیز سفید به کسی از خونه ندهید)
– اگون شنبه مرده دفن مکنین
( دفن کردن مرده شب خوش یوم نیست)
– قند از دهنت افتا تو چای اگون مهمون ایا
(افتادن قند از دهان نشانه ی از امدن مهمان هست)
– بلبل اخونی اگون مهمون ایا
( اگر بلبل بخواند مهمان میاد)
– اگه شو ستورک صدا اشکی اگون یکی امری
( صدای شغال خوش یوم نیست وخبر مرگ داره)
– به پشت نخواب که خوفتوک اروت افتی (به پشت نخوابیم بختک ازیتت میکنه)
– شبها ناخن کوتاه نکنین
(کوتا کردن ناخن در شب خوش یوم نیست)
– وقتی کسی صبر اشزه چند دقیقه صبر اکوه
( زمانی که صدای صبر بشنویم بایدچند دقیقه بعد به کارادامه بدهیم)
– موی جلوی سر خوشو راه اشکشی توجبین مهمان ایا ( اگر چند تار مو تو پیشونی بیاد مهمان میاد)
– اگه ستاره سوخت اگون یکی از دنیا رفت
(دیدن شهاب سنگ یعنی مرگ یک نفر)
– باجارو به بچه مزه دزد ابو
( با جاروی روفت روب بچه را کتک نزن که دزد میشه)
– زیر سفر خوراک جارو مزه برکت اشو از خونه
( زیر سفره جارو نکن برکت از خونه میره)
– پنتک رو استکان چایی اگن مهمون ایا ( تفاله چای بالا استکان دیده بشه مهمان میاد)
– موقع خمیر کردن برای نان اگه خمیر از دست اپری مهمون ایا
( درموقع خمیر اگر زره خمیر پرت بشه مهمان میاد )
– توله اگه صدا اشدا دمپایی برعکس بعلی زوزش قطع ابو
( اگر شغال تو بیابان وصحرا خیلی صدا میدن کفش برعکس بزاری نمیخونه)
– اگه بی حوصلیم اگون حتما شوا کسی بیا خستگیش آرو مو افتان ( اگر روز بیخود خسته وبی حوصله هستیم مهمانی عزیز میخواد بیاد)
– اگه کفشت روی هم سوار ابو همیشه کارت گره اخو
( کفش ها روهم بیفته روز خوبی نداری)
– داخل کفش مهمان اگرنمک ارزی اشو
(اگر داخل کفش مهمان که خوشت نمیاد نمک بریزی میره)
– مرده اگه پا رو پا اگردونی یکی با خوش ابه
( میت اگر پاهش روهم بیفته بداقبالی میاد)
– اگه همراه مرده قفل بلی کسی همراه خوش نیبه
(گزاشتن قفل در قبر خوش یومن است)

– چادرت اگه چپی اپوشی شوت دوتا زن اگی( خانم اگر چادربرعکس بپوشه همسرش ازدواج مجدد میکنه)
– اگه چشم چپت اپری خبر بد بهت ارسی(اگر زیر چشم چپ بپره خبری بهت میرسه)
– اگن اسم عقرب ابری که پیداش ابو
(اسم این حشره ببری پیداش میشه)

– کف دستت جوش آده پول تگیر ایا( کف دست خارش بده یعنی پول ودارایی گیرت میاد )
– سکسکه دی کسی اسمت اشبردن
( اگر سکسکه بزنی پشت سرت حرف میزنن)
– هرکی لای دندونش گشاد ابوپولدار ابوستا
( افرادی که جلو دندانش فاصله داشت ان شخص خوبی بحساب می امد)
– اگه پروانه دور خونت یاپراسه اگردی مهمان ایاه ( اگر پروانه در حیاط خانه بیاد منتظر مهمان باش)
– زن زائو تا چهل روز نباید تنها ابو
( قدیم زن زائو تا چهل روز تنهاش نمی زاشتن، این موضوع به افسانه ال زدگی و بعداز چهل روز نباید تنهامیشد بعد از گذشت این مدتی چهل روز نوزاد ومادرمی شستند )
– چاقو ور کمر داماد
(یک رسم کهن است که داماد خنجر بر کمر میبست نشانه اقتدار، بزرگی)
– گه آب ارزن اگن روشناین
( آبپاشی نشانه روشنایی)
– شو پول از خونه در مکو
(شب پول از خانه بردن یعنی دارایی ازدست میدی)
بالای سر زن زائو چاقو باید ابو
( برای دور کردن، افسانه ال زدگی زائو )
-وقتی خیلی کسلی اگن خسته ای کسی اروت افتان
( قراره مهمان یا آشنا نزدیک بیاد )
– او اجون گربه اریزی کسک یا گوترگ ازنی
(ریختن آب روی گربه کهیر)
گن گربه از جلوت رد ابو باید سکه اندازی ( دیدن گربه ناگهانی صدقه داره)