فارغانات کهن دیار(شهرفارغان)

گویش فارغُنی

بلند و سرفرازوم، فارغونوم
بی آبادونی اِت، تقدیم جونوم
اَ تَشکِر تا دورونجو،چَکو آو گرم
بَر و بوته ت همه وا نوم اخونوم
ابوم آو تو قنات و خوشکت ای دوست
ابوم شونه تو زلف و بوشکت ای دوست
تو ای شیرین تر از شیرین، اکو امر
تا از جا واگروم کوهسارت ای دوست
خیالوم چون پرستو بال اگی تِن
ازاسب راه وارت یال اگی تِن
اَلَخشی بین کوه‌و دشت وصحرات
تا از نرگس سراغ ِ یار اگی تن
بخون‌و تیدر و نارمند‌و دهنه
نظام آباد و شاهرو کشرخونه
نسا، میمند، مزروٓ،بند،کوه اِت
یه شا مقصود ابن تو دست بوهنه
اگه گوشی اته بی نغمه چیدن
اگه چشمی اته بی لاله دیدن
مبند وا پمبه و دسمال طامع*
که نامحرم اَبه، هیم در رسیدن
اِترغَز باد اَ روی برف بوهنه
بیا ناردونه مشت مشت دونه دونه
طوم* اِشنی کاتغی که پای کبولین*
بیار تا طعم اگی ظرف زمونه
همیشه سوٓز موا دشت و در و باغ
بیان تو دامنت، هرکه که بون یاغ
که جِنگ جِنگو لتورِ عاشقونت
دِهی چِغ رو سر ِ واگرد و هر تاغ
یکی پیدا ابو، شادی اِزایی
موکین از فارغونی،نو رونمایی
پریزاد و پری،کانی نژادوم
سُفال اومهه نشونی تا بخواهی
اَس اَر پوشته ش،یه چند تا سنگ واگی
اَ فَرغو گچ‌، اَ پای کوه رنگ واگی
هَوورس از قامت تَشکر ابورّین
تا بِی نوم ِ بلندش چنگ واگی
طامع: طمع کار،زیاده خواه
طوم:طعم
ناتمام…
✍️ایرج جمشیدی۷ امرداد۹۹

مروری از تاریخ معاصر فارغانات بنام ایزد یکتا بارسفر بسته ایم به قصد دریای همدلی به بلندی کوه تشگرد وبرخش برف های کوه بوُنه / در پگاه آغازین این سفر همراه و راهنما و مشوقمان باشید. محضر همه خوانندگان روزنامه دریایی اندیشه بویژه خانم دکتر معصومه قاسمی اجازه دادند از دیار پر مهر و صفای فارغان، (فارغانات) مطلب ارایه نمایم نظر به اینکه تحقیق و پژوهش در هر زمینه ای نیاز به منابع تاریخی، در کنار آن پژوهش، گلچین نموده. اتفاقات، رویدادهای تاریخی، شناخت آداب و‌رسوم و فرهنگ سالهای مهم دیارکهن (شهرفارغان) این شهر فارغان نام ودر دل اسرارها ، به پاس رعایت اصول نویسندگی و اخلاق حرفه ی، امانت داری و بی طرفی دو رکن اساسی تحقیق و نویسندگی محسوب میشود، فهرست منابع و مآخذی که این حقیر در تحقیقات ناچیز خود طی ۲۵ سال گذشته در پاسخ به حسن اعتماد و اجرای اوامر و تدابیر حکیمانه استاد فرهیخته ام جناب آقای مهندس آذین معتضد کیوانی تاکنون از آن بهره برده ام به شرح ذیل میباشد👈🏻 تآریخ کرمان تالیف دکتر ابراهیم باستانی پاریزی ٬ حسن خان دلر ( دلیر) بقلم احمد سلامی بستکی ٬ از سرزمینهای شمالی و بسیاری از آثار به جا مانده از نویسنده مینابی الأصل عهد قاجار تالیف استاد محمدعلی سدیدالسلطنه مینابی مشهور به کبابی و تصحیح دکتر احمد اقتداری ٬ سالار جنوب تالیف استاد احمد سلامی بستکی ٬ فارسنامه ناصری تالیف میرزا محمد حسن فسایی ٬ آسیای هفت سنگ ،تاریخ و جغرافیای کرمان ، پیغمبر دزدان و بسیار از آثار به جامانده تالیف دکتر و فیلسوف معاصر ابراهیم باستانی پاریزی ٬ تاریخ جهانگیریه محمد اعظم خان بنی عباسیان ٬از تارم تا طارم تالیف یعقوب باوقار ضعیمی ٬ سفرنامه سایکس تالیف ژنرال سرپرسی سایکس موسس پلیس اس پی آر جنوب ٬ شرح کلانتران فارغانات به روایت مرحوم ناصرخان معتضد با همکاری و کوشش استاد عباس پور درآگاهی (شهرسبز) جا دارد که در همین ابتدای شروع کار بدون اغراق اذعان نمایم، آرمان شهر فارغان و جغرافیای وسیعی که ما امروز تحت عنوان منطقه فارغانات میشناسیم مانند بسیاری از نقاط دیگر این سرزمین گُهربار و اساطیری تاریخی مصوب قدمت بشر که ضرب المثل آب و آبادی گویا ترین مصداق برای اثبات این مدعاست، گرچه که به لطف زحمات و به مدد همت پیشینیان و اجداد با ریشه و فرهنگ دوستمان آنقدر آثار و ابنیه باستانی در ادوار مختلف تاریخ در این دیار گهرخیز وجود دارد که انسان از تعدد و تکثر آن انگشت حیرت به دهان میگیرد، حیف و صد حیف که آدمی در حین تحقیق و پژوهش هر چقدر که جلوتر میرود به وضوح مشاهده میکند که متناسب با شرایط و نظام حاکم فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی هر دوره غفلت ها و فراز و فرودهای فراوانی در راستای پاسداری و صیانت از میراث بی بدیل تاریخ و انعکاس آن به ادوارهای بعد صورت گرفته ، آنگونه که در شأن مردمان تاریخ ساز و فرهیخته فارغانات بوده امانت داری نشده است که اعتقاد قلبی حقیر به عنوان یک نویسنده و پژوهشگر کوچک که خود را فرزند کوچک ملت نجیب منطقه فارغانات و شهرفارغان میدانم این است که اگر این نسل که تاکنون در طول تاریخ از حیث عبور از یک دوره سنتی به دوره زندگی ماشینی و مدرن ،بدون شک نسلی غیر قابل تکرار و منحصر به فرد و دو دوره کاملا متفاوت فراتاریخی را با جان و دل تجربه و لمس نموده، چنانچه نخواهد یا خدای نخواسته نتواند، آنگونه که هست تاریخ، فرهنگ، هنر، آداب و‌رسوم و گویش و میراث های فرهنگی وکهن دیدنی در کنار همه داشته های این مرز و بوم را به رشته تحریر در آورد با نهایت تاسف باید بگویم که یک انقطاع بزرگ فرهنگی تاریخی در منطقه فارغانات روی خواهد داد که سواء از پاسخ گویی وجدانی و اخلاقی در پیشگاه اجدادمان، نسل های مطالبه گر بعدی نیز به تسامح و تساهل و عمق غفلت و بیتفاوتی ما ریشخند خواهند زد که خود نیز با توجه به عدم انتقال آموزه ها و شیوه های خاص تربیتی هیچگاه قادر به ترمیم و مرمت آن نخواهیم شد، بر خود واجب میدانم بار دیگر از استاد عزیز و فرهیخته جناب آقای مهندس آذین معتضد کیوانی که خود را دلباخته فرهنگ این مرزو بوم می داند و بستر لازم و‌شرایط را جهت یک حرکت ماندگار تاریخی فراهم نموده است صمیمانه تشکر نمایم و از همه فرهیختگان شهر فارغان و کسانی که جهت تحقق اهداف بویژه برادر بزرگوار آقای ایرج جمشیدی که مسئولیت جمع آوری و سرودن اشعار ادبی بومی با گویش شیرین فارغانی و همچنین خواهر ارجمندم سرکار خانم راضیه دهقانی که مسئولیت امور تصویربرداری و کارهای گرافیکی این مجموعه ماندگار را بر عهده گرفته اند صمیمانه تقدیر و تشکر نمایم ، امید است سایر فرهیختگان و اصحاب فرهنگ و هنر، آرمان شهر فارغان نظیر عزیزان دکتر فردوس امیری توسلی برادر بزرگوار و استاد عزیزم جناب شاپور آقا معتضد کیوانی ، یار دیرین جناب آقای اردلان دهقانی ، خانم دکتر روان شناس سرکار خانم سمیرا محمدی مزرعه واقای مهندس جابر سالاری و‌تک تک عزیزانی که دغدغه حقیقی این مسئولیت مهم را دارند در طول مسیر ما را با نظرات و پیشنهادات راهگشای خود بهره مند سازند. فرزند کوچک منطقه فارغانات و آرمان شهر فارغان ✍️ فرزام محمدی مزرعه